مدیریت شطرنجی

روزی کلاغی روی درخت می نشیند ، یک روباه می آید زیر درخت و شروع می کند به تعریف کردن از کلاغ و می گوید :به به چه دمی ، عجب پایی! کلاغ پنیرش را زیر بالش می گذارد و می گوید این که گفتی یعنی چی؟ کلاغ ها هم دیگر باهوش شده اند و مثل سابق بدون فکر عمل نمی کنند تا دوباره روباه پنیر آنها را بخورد .مردم هم باهوش شده اند و در این جا است که شاهد افزایش هوش و ذکاوت مدیران در نسل ها جدید هم هستیم .دیگر لازم نیست که یک موضوع چندین بار بیان شود تا نتیجه بخش باشد .دیگر مدیران طوری فکر می کنند که می توانند تا دو – سه حرکت طرف را پیش بینی کنند . کاسپارف بزرگترین شطرنج باز دنیا هم در یکی از مصاحبه هایش گفته است که می تواند تا15 حرکت بعدی حریفش را پیش بینی کند . ما هم در این مقاله سعی داریم با استفاده از تفکر شطرنجی نکات بی نظیری از علم مدیریت را بررسی کرده و قدرت مدیران امروزی را در پیش بینی حرکات حریفان و رقبا در دنیای تجارت نشان دهیم.

سالیان دراز است که از بازی شطرنج به عنوان بهترین بازی فکری یاد می شود این بازی دارای قوانین و حرکتهای مهره هایی است که هر یک پیچیدگیهای علم مدیریت را به سادگی به کار می گیرد که چندین نمونه از آن را در ذیل مورد بررسی قرار می دهیم :
  1- هدفمند بودن حرکات : یک شطرنج باز هدف بازی خود را مات کردن حریف می داند  و لذا برای هر حرکت خود هدفی دارد ، حرکاتی به منظور گسترش حوزه بازی ، تامین امنیت شاه و چیندمان مهره ها برای حمله یا دفاع .یک مدیر نیز همواره برای کسب موفقیت سازمان خود اهداف بلند مدت و کوتاه مدت را با توجه به وضعیت محیط و شرایط بازار و تهدید ها و فرصتها و ...ترسیم کرده و برنامه های عملیاتی برای دستیابی به آنها را مشخص می کند.
  2- سازماندهی : بازیکن با توجه به قوانین شطرنج می تواند شاه را محصور ، تهدید و یا حتی مات کند.مسلما در نهایت برنده کسی است که از حرکات و موقعیتها به نحو مطلوب تری استفاده کند. مدیران نیز برای رسیدن به اهداف خود باید تمامی امکانات و منابع لازم را مهیا کرده و بهینه ترین استفاده را از آنها داشته باشند در غیر اینصورت با کاهش کارایی و...رو به رو خواهند شد.
 3-  هدایت مهره ها : جهت مات کردن حریف کافی است که تمام مهره ها را طوری کنار هم دهید که ضمن پشتیبانی از یکدیگر ، خانه های حرکت شاه ر ا نیز مسدود کنند و مسلما اگر مهره ها بدون تعامل با یکدیگر در گوشه ای از صفحه شطرنج باشند پیروزی نیز در کار نخواهد بود.در سازمان نیز اگر واحدهای مختلف در فعالیتها با یکدیگر همکاری نداشته باشند سازمان به اهداف خویش دست نخواهد یافت.
   4-برنامه ریزی : برای مات کردن حریف نیاز به برنامه ریزی است .لذا مدیران نیز به خوبی می دانند که بدون برنامه ریزی به هیچ هدفی دست نخواهد یافت.
 5-  حفظ مهره ها : از دیگر فنون بازی شطرنج در یافتن این مطلب است که هر مهره ارزش نسبی خود را دارد و این ارزش بستگی به موقعیت بازی دارد . در سازمان نیز نیروی انسانی با توجه به مسئولیتها و فعالیتهایی که انجام می دهد ، دارای ارزش است. از اینرو حفظ نیروی انسانی برای دستیابی به اهداف سازمان بسیار مهم است.
  6- کنترل : در شطرنج برنامه ای که برای مات کردن حریف در ذهن است باید مرتبا نسبت به حرکات حریف تغییر پیداکند ، در مدیریت نیز دید گاه استراتژیک و نگرش اقتضایی چنین هدفی را دنبال می کنند.
  7- حمایت از مهره ها : طبق قوانین شطرنج اگر مهره سرباز با حمایت و هدایت بازیکن به انتهای صفحه برسد به مهره با ارزشی تبدیل می شود . در یک سازمان نیز اگر مدیریت از نیروی انسانی حمایت کند ( از طریق سیستم های آموزشی و انگیزشی و ...) مسلما فوایدی برای سازمان خواهد داشت.
  8- پیش بینی حرکات بعدی حریف : یکی از مهمترین فنون بازی بررسی و تجزیه و تحلیل حرکات، قبل از اقدام به حرکت دادن مهره ها است . مدیران نیز قبل از اتخاذ هر تصمیمی باید بار ها و بارها آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و از تصمیم گیری عجولانه اجتناب کنند .
9-   مراقبت از آچمز شدن: اصطلاح آچمز در شطرنج حمله ای است علیه سواری که سواری دیگر را از حمله حفظ می کند. در اصل این حرکت ، یک حرکت غافلگیرانه است البته لازم به ذکر است که این حرکت قابلیت پیش بینی را دارد . مدیران نیز باید چنین تهدیدات و حوادثی را با توجه به شرایط محیط پیش بینی کنند و به عبارتی با تغییر محیط هم س بوده و واکنشی چابک داشته باشند .
حال اگر بعد از به کارگیری این تکنیک ها بازیکن شکست بخورد چه باید کرد ؟ نکته اصلی این است که نباید شطرنج باز هیچ گاه ناامید شود بلکه به دنبال را ه های مشکل یابی بوده و آنها را بررسی نماید . مدیران نیز باید چنین عکس العملی را داشته باشند یعنی در شرایط مواجهه شدن با شکست به دنبال راه هایی برای بررسی مشکل و تلاش برای عدم مواجهه شدن دوباره با آن را داشته باشند.
 
منابع :
 
- مدیریت شطرنجی، مهندس محمد کاسبان، مجله تدبیر شماره 160
- دکتر جورج لند و دکتر بت جارمن ، آینده خلاقیت و خلاقیت آینده ،ترجمه دکتر حسن قاسم زاده 1379 انتشارات ناهید
- علی لعلی ،روان شناسی خلاقیت، مجله موفقیت شماره 129
- ماکسول مالتز ، روان شناسی خلاقیت ، ترجمه مهدی قراچه داغی انتشارات اسرار دانش 1385